CV ve ATS sözlüğü

Bu sözlük nasıl kullanılır

Aşağıdaki her terimin, alıntılandığında tek başına ayakta duracak şekilde yazılmış bir iki cümlelik tek bir tanımı vardır. Bölümler terimleri kullananlara göre gruplar: ayrıştırıcılar ve aday takip sistemleri, satırı yazanlar, kaynaklı CV'nin arkasındaki alanlar, düzen ve biçimler, veri koruma ve CitedCV kredileri. Alfabetik tam liste "Terimler" başlığı altındadır; her girişin kendi çapası vardır, tek bir tanıma bağlantı verebilirsiniz.

Sözcükler ayrıştırıcı için neden önemli

Workday, Greenhouse, Lever, Taleo ve SuccessFactors CV okumaz, ayrıştırır. Ayrıştırıcı bildiği başlıkları ("Deneyim", "Eğitim", "Beceriler"), sıralayabileceği tarihleri ve ilanla eşleştirebileceği anahtar kelimeleri arar. Sıradan şeylere alışılmadık adlar veren CV ("Deneyim" yerine "Profesyonel yolculuğum") ayrıştırıcıya tutunacak bir şey bırakmaz.

Sözcükler işe alımcı için neden önemli

İşe alımcı, ayrıştırıcının geçirdiğini okur. "Sonuç odaklı" ve "kanıtlanmış başarı geçmişi" gibi ifadeler bu sözlüğün adlandırdığı dolgudur; XYZ ya da PAR biçiminde sayısallaştırılmış madde ise alternatifidir. Adları bilmek, bir satırın hangisi olduğunu görmeyi kolaylaştırır.

Ayrıştırıcılar ve aday takip sistemleri

Beş terim, sizinle işe alımcı arasındaki yazılımı, CV'nin onlarla karşılaştığı sırayla anlatır.

1. Aday takip sistemi: şirketin işe alımı yürüttüğü veritabanı ve iş akışı.
2. Ayrıştırıcı: dosyanızı alanlara çeviren bileşen.
3. Anahtar kelime eşleştirme: ayrıştırılmış CV'nin ilana göre puanlanması.
4. Ayrıştırıcı güvenliği: CV'nin bir özelliği; ayrıştırıcıların onu ne kadar güvenilir okuduğu.
5. Gidiş dönüş testi: tek bir dosya için ayrıştırıcı güvenliğini kanıtlayan kontrol.

Ayrıştırıcının yapamadıkları

Workday, Greenhouse ya da Lever'ın belgelenmiş hiçbir ayrıştırıcısı yapay zekâ ile yazılmış metni tespit etmez, adayları yazım üslubuna göre sıralamaz, görsellere, üst bilgilere ya da yan yana sütunlara yerleştirilmiş metni okumaz. Sınır iki yöne keser: ayrıştırıcı makine metnini cezalandırmaz, kenar çubuğuna gizlenmiş iyi bir satırı da kurtarmaz.

Satırı yazmak

Altı terim maddenin kendisini anlatır. Örnekler gerçek bir CV'den değil, açıklama amaçlıdır.

Hangi formül kullanılmalı

XYZ ve PAR aynı satırı farklı sırayla üretir. XYZ sonucu başa koyar ve okuyanın her satırın başını taradığı CV'ye uyar. PAR kısa bir hikâye anlatır ve mülakat cevabına uyar. İkisi de gerçek bir sayı ister; ikisi de sayı üretmez.

Köken ve doğrulama

Bunlar kaynaklı CV'nin arkasındaki terimlerdir. Üç alandan gelir: arşivcilik (köken), akademik yazı (atıf) ve makine öğrenmesi (temellendirme, halüsinasyon, gerektirme). Kaynaklı CV'de bir hat oluştururlar.

1. Olgu defteri, adayın verdiği her bilgiyi bir kimlikle tutar.
2. Temellendirme, yazılan her satırı defterdeki kimliklere bağlar.
3. Atıf, bu bağı satırın üstünde görünür kılar.
4. Doğrulama, satırın bilgilerini aşmadığını kontrol eder; geçemeyen satır çıkarılır.
5. Dolgu denetleyicisinden gelen insan benzerliği puanı, doğruluğun değil üslubun ayrı bir kontrolüdür.

Halüsinasyon, dar anlamıyla

Dil modeli araştırmalarında halüsinasyon, akıcı olan ama girdi ya da olgular tarafından desteklenmeyen çıktıdır; Huang ve arkadaşlarının taraması (arXiv 2311.05232, 2023) türlerini sınıflandırır. CV'de yaygın tür olgusal olandır: uydurulmuş yüzde, yükseltilmiş unvan, birleştirilmiş tarih aralığı. Sözcük burada bu dar anlamda kullanılır, modelin yaptığı her hata için değil.

Düzen, sıra ve biçimler

Bu terimler belgenin içeriğini değil biçimini anlatır.

• Tek sütunlu düzen ve standart bölüm başlıkları, CV'yi ayrıştırıcı için güvenli kılan iki özelliktir.
• Ters kronolojik, işlevsel ve karma, CV'nin alabileceği üç sıradır; Harvard, MIT ve Prospects varsayılan olarak ters kronolojik sırayı gösterir.
• Özet ve hedef, iki tür açılış paragrafıdır; teknik ve sosyal beceriler, iki tür beceri bölümüdür.
• Europass, AB'nin standart CV biçimidir; kamu ve AB fonlu başvurularda yaygındır.

Bölgesel farklar

ABD résumé'si ve İngiltere CV'si fotoğraf ve doğum tarihi içermez; Türkiye ve Almanya CV'lerinde fotoğraf âdettir. Bölüm başlıkları ve sıra bölgeler arasında aynı kalır; kişisel bilgiler bloğu değişir.

Veri koruma

CV, tanımı gereği kişisel veridir. İki yasa, bir CV oluşturucunun ve bir işverenin onu nasıl tutabileceğini düzenler.

• KVKK, 6698 sayılı Kanun, Türkiye'nin kişisel verileri koruma yasasıdır ve Türkiye'de işlenen veriye uygulanır.
• GDPR, (AB) 2016/679 sayılı Tüzük, AB'deki kişilere ve onlara sunulan hizmetlere uygulanır.
• İkisi de ilgili kişiye verisine erişme ve sildirme hakkı verir; ikisi de işleme için hukuki bir dayanak ister.

CitedCV'de krediler

CitedCV abonelikle değil krediyle ücretlendirir. Kredi harcama birimidir; tek seferlik kredi paketi ise kredinin satın alınma biçimidir. Bu iki giriş CitedCV'ye özgüdür ve ürünün kendi sayfalarında geçtiği için buraya alınmıştır.

Terimler

Aday takip sistemi (ATS)

Aday takip sistemi, bir şirketin iş başvurularını aldığı, sakladığı, ayrıştırdığı ve sıraladığı yazılımdır; Workday, Greenhouse, Lever, Taleo ve SuccessFactors örnektir. Bir veritabanı ve iş akışıdır, yapay zekâ dedektörü değildir.

AI slop

AI slop, bir dil modelinin arkasında somut hiçbir şey olmadan ürettiği akıcı ve kalıp metindir; "sinerjilerden yararlanarak etki yarattım" türü cümlelerden tanınır. CV'de işe alımcının ne kontrol edebildiği ne de aklında tutabildiği metindir.

Anahtar kelime eşleştirme

Anahtar kelime eşleştirme, aday takip sisteminin ayrıştırılmış CV'yi iş ilanıyla puanlama yöntemidir: ilandaki terimlerden CV'de geçenleri sayar. Anlamı değil dizgiyi eşleştirir; bu yüzden "proje yönetimi" ile "projeleri yönettim" aynı sayılmayabilir.

Atıf (CV'de)

CV satırındaki atıf, satırın yazıldığı bilgiye yapılan görünür göndermedir, genellikle bir üst simge numara: bir form alanı, yüklenen belgedeki bir cümle ya da bir mülakat cevabı. Sözcük akademik anlamıyla kullanılır; işe alımdaki "referans" anlamında değil.

Ayrıştırıcı (parser)

Ayrıştırıcı, aday takip sisteminin CV dosyasını okuyup alanlara dönüştüren bileşenidir: ad, iletişim, işverenler, unvanlar, tarihler, eğitim, beceriler. Tek sütunlu ve tanıdık başlıklı metni güvenilir okur; tabloları, sütunları ve görselleri kötü okur.

Ayrıştırıcı güvenliği

Ayrıştırıcı güvenliği, Workday, Greenhouse, Lever ve benzeri sistemlerin bir CV'nin alanlarını kayıpsız çıkarabilmesi özelliğidir. Tek sütunlu düzenden, standart bölüm başlıklarından, görsel yerine gerçek metinden ve sade tarihlerden gelir.

Dolgu ifade

Dolgu ifade, kontrol edilebilir içeriği olmayan kalıp sözdür: "sonuç odaklı", "kanıtlanmış başarı geçmişi", "dinamik takım oyuncusu". Dolgu denetleyicisi bunları sayar; işe alımcı atlar.

Europass

Europass, Avrupa Komisyonu'nun yürüttüğü, Avrupa Birliği'nin standart CV biçimi ve çevrimiçi CV düzenleyicisidir. AB kamu kurumlarına ve AB fonlu programlara başvurularda yaygın kabul görür; bir tasarım tercihi değil, sabit bir düzendir.

Eylem fiili

Eylem fiili, CV maddesini açan ve adayın ne yaptığını söyleyen fiildir: yönettim, kurdum, müzakere ettim, azalttım. Görevi anlatan "sorumluydum" kalıbının yerini alır.

GDPR

GDPR, (AB) 2016/679 sayılı Tüzük, Avrupa Birliği'nin veri koruma yasasıdır. AB'deki kişilere hizmet sunan her kuruluşun kişisel veriyi nasıl toplayıp saklayıp sileceğini düzenler; CV kişisel veridir.

Gidiş dönüş testi (round-trip test)

Gidiş dönüş testi, CV'yi PDF ya da DOCX olarak dışa aktarır, dosyayı bir aday takip sisteminin yapacağı gibi ayrıştırır ve sonucu özgün alanlarla karşılaştırır. Hiçbir şey kaybolmamış ve yer değiştirmemişse CV testi geçer.

Halüsinasyon (dil modellerinde)

Halüsinasyon, dil modelinin akıcı ve emin görünen ama girdi ya da olgular tarafından desteklenmeyen çıktısıdır. Huang ve arkadaşlarının taraması (arXiv 2311.05232, 2023) türlerini sınıflandırır; CV'de en yaygın türü uydurulmuş sayı ya da unvandır.

İnsan benzerliği puanı

İnsan benzerliği puanı, dolgu denetleyicisinin bir CV'ye dolgu ifade yoğunluğuna, tekrarlanan madde başlangıçlarına ve kalıp sıfatlara bakarak verdiği, "bunu bir insan yazmış gibi okunuyor mu" sayısıdır. Üslubu ölçer, doğruluğu değil.

İşlevsel CV

İşlevsel CV, deneyimi işveren ve tarihe göre değil beceriye göre gruplar. Prospects onu kariyer değiştirenler ve boşluğu olanlar için beceri temelli CV olarak anlatır; tarihler görevlerden koptuğu için ayrıştırıcılar onu kötü okur.

Karma CV

Karma CV, kısa bir beceri özetiyle açılır ve ardından ters kronolojik iş geçmişi gelir. Kariyer değiştirenler için olağan uzlaşmadır.

Köken (provenance)

Köken, bir şeyin nereden geldiğinin kaydıdır. CV'de her satırın yazıldığı bilgiye kadar izlenebilmesi demektir; kaynaklı CV'nin görünür kıldığı özellik budur.

Kredi (CitedCV'de)

Kredi, CitedCV'nin harcama birimidir. Tam CV oluşturma 10, hızlı taslak 6, tek satır düzenleme 1 kredidir; dışa aktarma ücretsizdir ve yeni hesap 5 ücretsiz krediyle başlar.

KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)

KVKK, 2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'dur. Türkiye'de kişisel verinin, CV dâhil, hangi şartlarla işlenebileceğini belirler ve ilgili kişiye erişim ve silme hakkı tanır.

Olgu defteri (fact ledger)

Olgu defteri, adayın CV oluşturucuya verdiği her bilginin kimlik, değer ve kaynağıyla tutulduğu listedir. Kaynaklı CV'nin yazılabileceği tek malzemedir ve her atıf bu deftere işaret eder.

Özet ile hedef

Özet, ne yaptığınızı ve ne yapabildiğinizi okuyan için anlatan iki üç satırlık ifadedir. Hedef (objective) ne istediğinizi söyler; Harvard ve MIT açılış ifadesini isteğe bağlı sayar ve güncel rehberler özeti ya da hiçbirini tercih eder.

PAR formülü

PAR formülü maddeyi sorun, eylem, sonuç sırasıyla yazar: neyin yanlış olduğu, ne yaptığınız, neyin değiştiği. XYZ formülüyle aynı içeriği hikâye sırasında üretir; CV kadar mülakat cevabına da uyar.

Sayısallaştırılmış madde (quantified bullet)

Sayısallaştırılmış madde, sonucu sayı ve birimle söyleyen CV satırıdır: "fatura işleme süresini 12 günden 4 güne indirdim". Sayı adayın kendi kaydından gelmelidir; tahminle sayısallaştırılmış madde, yüzde işaretli halüsinasyondur.

Standart bölüm başlıkları

Standart bölüm başlıkları, ayrıştırıcıların tanımak üzere kurulduğu etiketlerdir: Deneyim, Eğitim, Beceriler, Projeler, Sertifikalar. "Yolculuğum" gibi yaratıcı bir etiket, bölümün ayrıştırılmış kayıttaki yerini kaybettirir.

Tek seferlik kredi paketi

Tek seferlik kredi paketi, abonelik ve yenileme olmadan, sabit bir fiyata bir kez satın alınan sabit sayıda kredidir. CitedCV üç boyut satar: Starter, Pro ve Max; fiyatlar ABD doları cinsinden fiyatlandırma sayfasındadır.

Tek sütunlu düzen

Tek sütunlu düzen, her bölümü kenar çubuğu, metin kutusu ve yan yana sütun olmadan tek bir dikey akışa yerleştirir. Ayrıştırıcılar yukarıdan aşağı okuduğu için en güvenilir okudukları düzendir.

Teknik beceriler ile sosyal beceriler

Teknik beceriler öğretilebilen, sınanabilen ve adı olan yetkinliklerdir: SQL, TFRS, AutoCAD, Almanca B2. Sosyal beceriler iletişim ve liderlik gibi çalışma alışkanlıklarıdır; CV'de onları iddia eden bir listede değil, gösteren bir maddenin içinde yer almalıdır.

Temellendirme (grounding)

Temellendirme, dil modelinin yazdığı her cümleyi kendisine verilen belirli girdiye bağlama pratiğidir; böylece çıktı o girdiyle karşılaştırılabilir. Temellendirilmiş CV satırı bir bilgiye, temellendirilmemiş satır modelin genel bilgisine işaret eder.

Ters kronolojik sıra

Ters kronolojik sıra, görevleri en yeniden geriye doğru listeler. Harvard, MIT ve Prospects'in varsayılan olarak gösterdiği sıradır ve tarihler sayfa boyunca azaldığı için ayrıştırıcıların en iyi okuduğu sıradır.

XYZ formülü

XYZ formülü, Google'ın eski insan kaynakları başkanının yaygınlaştırdığı kalıptır: "Z yaparak, Y ile ölçülen X'i başardım". Her satıra bir sonuç ve bir ölçü zorlar; ikisi de olmayan satırları ortaya çıkarır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Harvard Kariyer Ofisi: özgeçmiş, CV ve ön yazı hazırlama rehbericareerservices.fas.harvard.edu/resources/create-a-resume-cv-or-cover-letter/
2. MIT Kariyer Danışmanlığı: özgeçmiş nasıl yazılırcapd.mit.edu/resources/how-to-write-a-resume/
3. Prospects: CV nasıl yazılır (İngiltere)www.prospects.ac.uk/careers-advice/cvs-and-cover-letters/how-to-write-a-cv
4. Greenhouse destek merkezisupport.greenhouse.io/
5. Lever yardım merkezihelp.lever.co/
6. Workdaywww.workday.com/
7. Europass CV oluşturmaeuropa.eu/europass/en/create-europass-cv
8. Huang ve arkadaşları, Büyük dil modellerinde halüsinasyon taraması (arXiv 2311.05232, 2023)arxiv.org/abs/2311.05232
9. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (mevzuat.gov.tr)www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
10. (AB) 2016/679 sayılı Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR), EUR-Lexeur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj
11. İŞKUR: Türkiye İş Kurumuwww.iskur.gov.tr/