Referans mektubu nasıl istenir: kimden, ne zaman, hangi belgelerle

İlk iş: hangi başvuru kaç mektup istiyor

Aynı hoca sizin için dört ayrı yere mektup yazabilir ve her birinin sistemi, tarihi ve dili farklıdır. Kimseye yazmadan önce tüm başvurularınızı tek bir tabloda toplayın. Türkiye'den başvuranların en sık karşılaştığı kurumlarda durum şöyle.

Sayılar ve kurallar 13 Ekim 2026'da okunan sayfalardan alındı. Her dönem değişebilir; mektup istemeden önce programın güncel duyurusuna bakın.

Referans mektubu kimden alınır

Sizi gerçekten tanıyan hoca

Cornell'in önerisi, mektubun sizi akademik olarak iyi tanıyan birinden gelmesi. Bu çoğu zaman bitirme projenizin danışmanı ya da küçük bir derste sizi tanıyan öğretim üyesidir. Kalabalık bir amfide ders aldığınız ünlü bir profesör, transkriptinizin söylediğinden fazlasını yazamaz.

İş yerinden referans

Fulbright Türkiye üç mektuptan birinin çalıştığınız ya da staj yaptığınız kurumdan olmasına izin verir; İTÜ ise en az bir mektubun akademik olmasını şart koşar, öbürü için kural koymaz. Cornell iş deneyimi odaklı yüksek lisanslarda işvereni kabul eder; araştırma programlarında, uzun süredir okuldan uzaksanız bölüme önceden sormanızı ister.

Akraba ve arkadaşlar

İngiltere'de UCAS aile üyelerini, arkadaşları ve eski ya da şimdiki partnerleri referans olarak kabul etmez, başvurunun iptal edilebileceğini yazar; kendi referansınızı yazmanızı da yasaklar. Türkiye'deki kurumların sayfalarında böyle bir madde görmedik, ama aynı kuralı uygulamak en güvenli yol.

Hocadan referans mektubu nasıl istenir

1. En az birkaç hafta önce isteyin. Cornell bu süreyi, hocanın eksiksiz ve doğru bir mektup yazabilmesi için öneriyor.
2. Mümkünse yüz yüze görüşme isteyin ve açıkça güçlü bir mektup yazıp yazamayacağını sorun. Tereddütlü bir cevap da bir bilgidir.
3. Neden lisansüstü eğitim istediğinizi, hangi programlara ve neden başvurduğunuzu anlatın.
4. Hoca kabul etmezse teşekkür edin ve başka birine sorun.
5. Aşağıdaki belge paketini tek bir e-postayla gönderin.
6. Hocanın e-postasını sisteme ancak onay aldıktan sonra girin ve sistemden bir bağlantı geleceğini haber verin.
7. Son tarihten önce sistemde mektubun yüklenip yüklenmediğine bakın; Cornell kontrol etmenizi ama hocayı bunaltmamanızı söylüyor.
8. Sonucu hocanıza bildirin ve teşekkür edin.

Hocaya hangi belgeler gönderilir

• Transkript ve CV.
• Başvurduğunuz programların, son tarihlerin ve her birinin hangi sistemi kullandığının listesi.
• Ondan aldığınız dersler ve notlarınız.
• Danışmanlığını yaptığı proje ya da makalelerin başlığı ve kısa özeti.
• Ödüller, burslar ve ilgili etkinlikler.
• Niyet mektubu ya da statement of purpose taslağınız.

Bu listenin tamamı Cornell'in mektup isteme rehberinden. Fulbright gibi İngilizce mektup isteyen bir başvuruda, belgelerin İngilizce sürümlerini göndermek hocanın işini kolaylaştırır.

Örnek e-posta

Örnek, uyarlamak için: 'Sayın Doç. Dr. Arslan, 2027 güz döneminde başlayacak ulaştırma mühendisliği yüksek lisans programlarına başvuruyorum ve sizden bir referans mektubu rica etmek istiyorum. 2025'te Trafik Mühendisliği dersinizi aldım; Konya'da dört kavşakta sinyal süreleri üzerine yaptığım bitirme projemin danışmanıydınız. İlk son tarih 15 Aralık; kabul ederseniz başvuru sistemleri size bir bağlantı gönderecek. Transkriptimi, CV'mi, son tarih listesini ve niyet mektubu taslağımı ekledim. Uygun olursanız gelecek hafta on beş dakikalığına görüşebilir miyiz? Şimdiden teşekkür ederim.'

Mektup kuruma nasıl ulaşıyor

İki yol var: ya sistem hocaya bağlantı gönderir ve mektubu hoca yükler, ya da formu siz oluşturup hocaya gönderir, dönen mektubu kendiniz yüklersiniz. Hangisiyle karşı karşıya olduğunuzu bilmeden hocaya yazmayın.

Fulbright'ın e-posta notu

Fulbright Türkiye sayfası, referans verecek kişinin e-posta adresi olarak üniversite adresi girilmemesini tavsiye ediyor; gerekçe yazmıyor. Hocanıza hangi kişisel adresi düzenli kontrol ettiğini sorun ve onu girin.

İTÜ'de doktora danışmanının mektubu

İTÜ doktora adaylarından, birlikte çalışmayı planladıkları danışmandan ayrıca bir mektup ister. Bu mektup sisteme yüklenmez, doğrudan mülakat komisyonuna ulaştırılır. Danışmanla görüşmeyi diğer referanslardan önce planlayın.

ABD'de mektubu görme hakkından feragat (FERPA)

ABD'deki başvuru sistemleri her referans için mektubu okuma hakkınızdan feragat edip etmediğinizi sorar. Bu hak FERPA'dan, yani 1974 tarihli Family Educational Rights and Privacy Act'ten gelir. Cornell bunu şöyle açıklar: kayıt yaptırırsanız sizin için gönderilen mektupları inceleyebilirsiniz; istemiyorsanız talebi göndermeden önce her referansın adresinin altındaki waive access kutusunu işaretlersiniz.

Yönetmelik ne diyor

• Okul, kabul, iş başvurusu ya da ödül için yazılmış gizli tavsiye mektuplarını, feragat ettiyseniz size göstermek zorunda değildir (34 CFR 99.12).
• Feragat yalnızca okul bunu kabul şartı yapmıyorsa ve yazılı, sizin imzanızla verildiyse geçerlidir.
• Feragat ettiyseniz okul, isterseniz mektup yazanların adlarını size bildirmek zorundadır.
• Feragati yazılı olarak geri alabilirsiniz, ama yalnızca sonrası için.

Feragat etmeli misiniz

Karar sizin; Berkeley bunu gönüllü bir seçim olarak sunar. Cornell, feragatin hocaya mektubu okumayacağınızı, komisyona da desteğin samimi olduğunu gösterdiğini yazar. Bir hoca için feragat etmekte tereddüt ediyorsanız, bu o hocadan mektup istememeniz gerektiğinin işaretidir.

İngiltere'de durum tersine işler: UCAS, Veri Koruma Kanunu uyarınca adayın referansın ve UCAS'ın tuttuğu kişisel bilgilerin bir kopyasını isteyebileceğini yazar.

Bu rehberin kapsamadığı

• İş başvurusunda işverenin arayacağı referans listesi ayrı bir belgedir; referans listesi rehberinde anlatılıyor.
• Hocanın okuyacağı niyet mektubunu ve personal statement'ı nasıl ayıracağınız kendi rehberinde.
• Burs için motivasyon mektubu, motivasyon mektubu rehberinde.
• DAAD bursunun CV ve belge listesi DAAD rehberinde.

Sonraki adımlar

• Son tarih listesini bugün hazırlayın, ilk hocanıza bu hafta yazın.
• Her son tarihten iki hafta ve üç gün önceye sistemi kontrol etmek için hatırlatma koyun.
• Hocaya gönderdiğiniz CV'deki tarihler, dersler ve projeler transkriptinizle birebir uysun. CitedCV bu CV'yi verdiğiniz bilgilerden İngilizce, Türkçe ya da Almanca yazabilir; referans mektubu yazmaz.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. İTÜ Lisansüstü Eğitim Enstitüsü: 2026-2027 güz lisansüstü başvurularıwww.sis.itu.edu.tr/duyuru_ekler/lisansustu/202710/lu-basvurular/tc-vatandasi.php
2. ODTÜ: Lisansüstü başvuru bilgi föyü (İngilizce)iso.metu.edu.tr/en/system/files/grad-handout-eng.pdf
3. Fulbright Türkiye: Yüksek Lisans Bursufulbright.org.tr/burs/3/Y%C3%BCksek-Lisans-Bursu
4. DAAD: Study Scholarships, Türkiye'den mezunlar içinwww2.daad.de/deutschland/stipendium/datenbank/en/21148-scholarship-database/?status=3&origin=14&detail=50026200
5. Cornell Graduate School: Request recommendationsgradschool.cornell.edu/admissions/prepare/recommendations/
6. Cornell Graduate School: Requesting letters of recommendationgradschool.cornell.edu/inclusion/recruitment/prospective-students/requesting-letters-of-recommendation/
7. UC Berkeley Graduate Division: Application requirementsgrad.berkeley.edu/admissions/steps-to-apply/requirements/
8. eCFR: 34 CFR 99.12 (FERPA, tavsiye mektubu feragati)www.ecfr.gov/current/title-34/subtitle-A/part-99/subpart-B/section-99.12
9. UCAS: Writing undergraduate references for independent applicantswww.ucas.com/advisers/help-and-training/guides-resources-and-training/writing-references/writing-undergraduate-references-for-independent-applicants